Kömür ve Türkiye

Türkiye'de kömür üretimi Bahriye’nin buharlı gemilerle donanımı ile başlar ve Bahriye eri Uzun Mehmet’in 8.10.1929'da Ereğli Köseağzı mevkiinde kömürü bulması ile gerçekleşir.  Bu şekilde bulunan Ereğli Taşkömürü Havzası uzun süre Bahriye İdaresi altında çalıştıktan sonra özel şirketler eline geçer ve 1940'da devletleştirilerek Etibank, müteakiben Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu tarafından işletilir.

Linyitin ilk kullanılışı 1914–17 Büyük Harp yıllarına rastlar.  Önce Soma’da bulunur, bunu Ağaçlı linyitler izler,  1927'lerde Amasya Çeltek Havzası Devlet Demiryollarınca üretime açılır. Bunu Tavşanlı, Değirmsaz ocakları takip eder. Hakiki gelişme 1938 de Etibank'a bağlı Garp Linyitleri İşletmesinin  (GLİ) kurulması ile oluşur. Bugün Ereğli Taşkömürü Havzası ve büyük bir grup linyit ocakları   (Aipagut - Dodurga, Orta Anadolu, Şark Linyitleri) Devletçe işletilmekte,  birçok ocaklar da özel sektörce çalıştırılmaktadır.

2007 yılında ülkemizin toplam birincil enerji tüketimi 106 milyon TEP olarak gerçekleşmiştir. Enerji tüketiminde kömür %28 gibi önemli bir paya sahiptir.

Linyit, ısıl değeri düşük, barındırdığı kül ve nem miktarı fazla olduğu için kömür sıralamasında en alt sırada yer alan ve genellikle termik santrallerde yakıt olarak kullanılan bir kömür çeşididir. Buna rağmen yerkabuğunda bolca bulunduğu için sıklıkla kullanılan bir enerji hammaddesidir. Taşkömürü ise yüksek kalorili kömürler grubundadır.

Yerli kaynak potansiyelimizin 10,4 milyar tonunu linyit, 1,33 milyar tonunu taşkömürü oluşturmaktadır.

Ülkemiz linyit rezervleri açısından zengin sayılabilir; toplam dünya linyit rezervinin yaklaşık %1,6’sı ülkemizde bulunmaktadır. Bununla birlikte linyitlerimizin büyük kısmının ısıl değeri düşük olduğundan termik santrallerde kullanımı önplana çıkmıştır. 2007 yılında yapılan 31,6 milyon ton toplam kömür satışının, % 79‘u termik santrallere, % 21 ise ısınma ve sanayiye olmuştur. Linyite dayalı termik santrallerimizin kurulu gücü 6.549 MW olup toplam kurulu gücümüzün %28’ine karşılık gelmektedir.

Taşkömürüne dayalı termik santralimizin kurulu gücü 300 MW olup, toplam kurulu gücümüzün %8’ine karşılık gelmektedir.

2005 yılından itibaren enerji üretiminde yerli kaynaklara önem verilmesi ve dışa bağımlılığın azaltılması bağlamında sanayileşme ve nüfus artışına koşut olarak artan enerji talebinin karşılanması amacıyla; yeni kömür sahalarının bulunması ve bilinen sahaların geliştirilmesi çalışmalarına hız verilmiştir. Kömür aramalarında sondaj miktarı son 5 yılda 5 kat artmış, aramaların sonucunda 8,1 milyar ton olan mevcut rezerve ilave olarak 2,3 milyar ton yeni kömür rezervi ortaya çıkartılmıştır. Bu alandaki çalışmalar aynı hızda devam edecek olup, kömür rezervlerimizin daha da artması beklenmektedir.

Dış kaynaklı doğal gazın elektrik üretiminde kullanılması yerine rezervleri belirlenen ve termik santral kurulabilecek özellikte olan linyit sahalarımız hızla devreye sokulması ve bilinenlere yeni ünitelerin ilavesi ile kurulu gücümüzün 10.000 MW daha arttırılması mümkün görülmektedir.

Yerli kömür kaynaklarının ekonomiye kazandırılması amacıyla TKİ Genel Müdürlüğü uhdesinde bulunan kömür sahalarının santral yapma koşuluyla özel sektöre devredilmesine yönelik çalışmalar kapsamında toplam 1.400 MW Kurulu güçte termik santral kurmak üzere 6 adet saha rödövans modeli ile özel sektörün kullanımına açılmıştır.

TKİ, yoksul ailelere, 5 yıllık dönemde toplam 6,7 milyon ton kömür dağıtımı ve  teslimatı gerçekleştirmiştir. 2008 Eylül sonu itibariyle 932.275 ton kömür dağıtımı yapılmış olup, bu yılsonuna kadar 811.080 ton daha dağıtılarak, yılsonunda 1.743.000 ton kömür dağıtımı gerçekleşecektir. Bu sayede 2 milyona yakın ailenin kömür ihtiyacı karşılanmış olacaktır.